Ça­tal­ca-İstanbul

Ey­lül- 2007

İçindekiler

Soru 1: Ale­vi­lik Ne­dir? 11

Soru 2: Ale­vi­lik Ne Za­man Or­ta­ya Çık­mış­tır? 12

Soru 3: Hakk’a Yü­rü­mek Ne De­mek­tir? 12

Soru 4: Ale­vi­ler Ne­den Hz. Ali’yi Tu­tar­lar? 12

Soru 5: Ale­vi­ler Hz. Mu­ham­met’i Na­sıl De­ğer­len­di­rir­ler? 13

Soru 6: Ale­vi­lik Mez­hep Ya­da Ta­ri­kat mı­dır? 14

Soru 7: Eh­li­beyt Ne­dir? 15

Soru 8: Ale­vi­lik-Sün­ni­lik Ne­dir? 15

Soru 9: İs­la­mi­yet Ne Za­man Ne­re­de Doğ­du? 15

Soru 10: Ale­vi­ler Hz. Ali Dı­şın­da­ki Ha­li­fe­le­ri Ne­den Sev­mez­ler? 16

Soru 11: Ale­vi­ler İba­det Ya­par mı? Na­sıl İba­det Ya­par­lar? 17

Soru 12: Ale­vi­ler Ca­mi­ye Git­mez mi? Ca­mi­de Ya­pı­lan İba­de­ti Yap­maz mı? 17

Soru 13: Mi­raç Ne­dir? 18

Soru 14: Ale­vi­ler Oruç Tu­tar mı? 19

Soru 15: Ker­be­la Ola­yı Ne­dir? 20

Soru 16: İs­lam Ta­ri­hin­de İmam­lar Dö­ne­mi Han­gi Dö­nem­dir? 25

Soru 17: İs­lam Ta­ri­hi’nde Ab­ba­si­ler Dö­ne­mi Han­gi Dö­nem­dir? 29

Soru 18: Ale­vi­ler’in Tut­tu­ğu Oru­cun Özel­li­ği Ne­dir? 33

Soru 19: Ale­vi­ler’de Cem nedir?  34

Soru 20: Ale­vi­ler’de De­de Kim­dir? 35

Soru 21: Ale­vi­ler’in İba­de­ti Olan Cem’in Özel­lik­le­ri Ne­dir? 35

Soru 22: Kaç Çe­şit Cem Var­dır? 36

Soru 23: Ale­vi­lik’te Mü­sa­hip­lik (Yol Kar­deş­li­ği) Ne­dir? 37

Soru 24: Ye­di Ulu Ozan Kim­dir? Ale­vi­lik’te­ki Ye­ri Ne­dir? 38

Soru 25: Ale­vi­ler’de, Se­mah Ne­dir? 42

Soru 26: Türk­ler İs­la­mi­yet İle Ne Za­man Ta­nış­tı? 43

Soru 27: İs­la­mi­yet’ten Ön­ce Türk­ler Han­gi İnan­ca İna­nı­yor­du? 44

Soru 28: Me­vâ­li Müs­lü­man Ne De­mek­tir? 45

Soru 29: Türk­ler Ara­sın­da; Ale­vi­lik-Sün­ni­lik-Şi­ilik Ne Za­man Oluş­tu? 45

Soru 30: Ah­met Ye­se­vi’nin Ale­vi­lik’te­ki Ye­ri Ne­dir? 47

Soru 31: Ale­vi­li­ğin Şa­ma­nizm ile İliş­ki­si Ne­dir? 48

Soru 32: Ale­vi­lik Ana­do­lu’ya Na­sıl Gel­di? 48

Soru 33: Ha­cı Bek­taş Ve­li Ana­do­lu’ya Ne Za­man Gel­di? 49

Soru 34: Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin Ale­vi­lik’te­ki Ye­ri Ne­dir? 50

Soru 35: Ha­cı Bek­taş Ve­li Na­sıl İba­det Ya­pı­yor­du? 50

Soru 36: Ha­cı Bek­taş Der­ga­hı Av­lu­sun­da­ki Ca­mi­ye Ha­cı Bek­taş Ve­li Gi­dip Na­maz Kıl­maz mıy­dı? 51

Soru 37: Ana­do­lu’da Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı’ndan Baş­ka Han­gi Der­gah­lar Var? 52

Soru 38: Os­man­lı Dö­ne­min­de; Os­man­lı-Ale­vi İliş­ki­le­ri­ni Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız? 52

Soru 39: Ye­ni­çe­ri­ler Kim­dir? Ne Za­man Ku­rul­muş­tur? 54

Soru 40: Ye­ni­çe­ri Oca­ğı Ne­den ve Na­sıl Kal­dı­rıl­dı? 54

Soru 41: Ahi­lik Ne­dir? 56

Soru 42: Ye­ni­çe­ri Ola­yı Ne­dir? 57

Soru 43: Ana­do­lu Ale­vi­li­ği Na­sıl Oluş­muş­tur? 60

Soru 44: Mez­hep ve Ta­ri­kat Ol­gu­su Ne­dir? Ca­fe­ri­lik Hak­kın­da Bi­ze Kı­sa Bil­gi Ve­rir mi­si­niz? 63

Soru 45: Dört Mez­hep Hak­kın­da Kı­sa Bil­gi Ve­rir mi­si­niz? 66

Soru 46: Ana­do­lu Ale­vi­li­ği­nin Kay­nak­la­rı Ne­ler­dir? 68

Soru 47: Şi­ilik Ne­dir? 73

Soru 48: Şeyh Cü­neyt Kim­dir? 78

Soru 49: Şeyh Hay­dar Kim­dir? 79

Soru 50: Şah İs­ma­il Kim­dir? 81

Soru 51: Ya­vuz Sul­tan Se­lim’in Şah İs­ma­il’e Se­fe­ri­ni Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız? 82

Soru 52: Şah İs­ma­il Ale­vi­li­ği ya da Şi­ili­ği­ni Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız? 88

Soru 53: Hu­mey­ni Şi­ili­ği­ni Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız?  93

Soru 54: Ana­do­lu’da İlk Ale­vi­ler’de De­ni­len Ba­ba­iler ve Ba­bai Ola­yı’nı Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız? 99

Soru 55: Os­man­lı Pa­di­şah­la­rı­nın Men­sup Ol­du­ğu Ta­ri­kat­le­ri Bi­ze Bil­di­rir mi­si­niz? 102

Soru 56: Ata­türk, Kur­tu­luş Sa­va­şı’nın Baş­lan­gı­cın­da Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı­nı Des­tek İçin Zi­ya­ret Et­ti mi? 104

Soru 57: Ata­türk’ün Ale­vi Ol­du­ğu’da Söy­le­nir Bu Doğ­ru mu­dur? 107

Soru 58: Cum­hu­ri­yet Dö­ne­mi­ni Ale­vi­ler Açı­sın­dan Kı­sa­ca De­ğer­len­di­re­bi­lir mi­si­niz? 108

Soru 59: Ale­vi­ler ile Kürt­ler Ara­sın­da­ki İliş­ki­yi Kı­sa­ca Açık­lar mı­sı­nız? 112

Soru 60: Ale­vi­ler Kürt mü? Türk mü? Kı­sa­ca Açık­lar mı­sı­nız? 116

Soru 61: Ale­vi­ler’de Kırk­lar Ce­mi Ne­dir? 119

Soru 62: Ale­vi­ler’de De­de’nin İş­le­vi­ni Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız? 123

Soru 63: Ale­vi­lik’te Yol Kar­deş­li­ği­nin (Mü­sa­hip­lik) Na­sıl Ya­pıl­dı­ğı­nı An­la­tır mı­sı­nız? 125

Soru 64: Bir Ale­vi Cem Tö­re­ni­ni Kı­sa­ca An­la­tır mı­sı­nız? 127

Soru 65: Ale­vi Se­ma­hı­nın, Tür­le­ri, Özel­lik­le­ri Ne­ler­dir? 134

Soru 66: Ale­vi­lik’te İn­san Sev­gi­si Na­sıl­dır? 138

Soru 67: Ale­vi­ler’de Ka­dın-Er­kek Ay­rım­cı­lı­ğı Var mı­dır? 140

Soru 68: Ale­vi­lik’te Sa­nat Gü­nah mı­dır? 143

Soru 69: Ale­vi­ler’de Önem­li Yer­ler Ne­ler­dir?  146

Soru 70: Ale­vi­ler, Ca­mi­ye İba­det İçin Ne­den Git­mez­ler?  148

Soru 71: Ale­vi İnan­cın­da Üç­ler Kim­ler­dir?  153

Soru 72: Ale­vi İnan­cın­da On­dört Ma­sum­lar Kim­ler­dir? 153

Soru 73: On Ye­di Ke­mer­best Kim­ler­dir? 154

Soru 74: Ale­vi­lik’te Dört Ka­pı Ne­dir? 154

Soru 75: Ale­vi­lik’te Kırk Ma­kam Ne­dir? 154

Soru 76: Tür­ki­ye’de­ki Ale­vi­ler’in Nü­fu­su Ne Ka­dar­dır? 156

Soru 77: Kürt Ale­vi ya­da Za­za Ale­vi Ne De­mek­tir? 157

Soru 78: Nu­say­ri ya­da Arap Ale­vi Ne­dir? 158

Soru 79: Ar­na­vut Ale­vi Var mı­dır? 158

Soru 80: Bek­ta­şi­lik Ne­dir? Ba­ba­lık, De­de­lik Ne­dir? 159

Soru 81: Ali­siz Ale­vi­lik Olur mu? 160

Soru 82: Ale­vi­lik’te Hz. Ali’nin Ye­ri Ne­dir? 163

Soru 83: Ale­vi­ler Azın­lık mı­dır? 174

Soru 84: Ale­vi­lik Ay­rı Bir Din mi­dir? 176

Soru 85: Ale­vi­ler, Av­ru­pa Bir­li­ği Ko­nu­sun­da Ne Dü­şü­nü­yor? 191

Soru 86: Son Za­man­lar­da Tar­tı­şı­lan Ale­vi­lik Ye­ni­den Ta­nım­lan­ma­lı­dır Dü­şün­ce­si­ne Ne Di­yor­su­nuz? 194

Soru 87: Ale­vi­le­ri Kim Tem­sil Edi­yor? 196

Soru 88: Mil­li Eği­tim Ba­kan­lı­ğı Bün­ye­sin­de Okul­lar­da Ve­ri­le­cek Ale­vi­lik Ders­le­ri Na­sıl Ol­ma­lı? 199

Soru 89: Ale­vi­ler Ne İs­ti­yor? 201

Soru 90: Ale­vi­ler, İs­lam Adı­na Ya­pı­lan Te­rör Ey­lem­le­ri­ne Na­sıl Ba­kı­yor? 208

Soru 91: Ale­vi­ler, Tür­ban Giy­si­si İçin Ne Dü­şü­nü­yor? 211

Soru 92: Di­ya­net Büt­çe­si İçin Ale­vi­ler Ne Di­yor? 216

Soru 93: Mum Sön­dür­mek Ne­dir? Ale­vi­ler Mum Sön­dü Ya­par mı? 218

Soru 94: Türk­ler’de İç­ki İçi­lir mi? 219

Soru 95: İs­lam Kay­nak­la­rın­da İç­ki Var mı? 220

Soru 96: Ale­vi­ler’de-Bek­ta­şi­ler’de İç­ki Var mı? 223

Soru 97: Ale­vi­ler Ne­den Tav­şan Eti Ye­mez­ler? 226

Soru 98: Ale­vi­ler’e Ne­den Kı­zıl­baş Der­ler? 231

Soru 99: Ço­rum, Ma­raş, Si­vas, Ga­zi Ma­hal­le­si Olay­la­rı Ne­den Ol­du? 232

Soru 100: Ale­vi­ler’in Be­lir­gin Top­lum­sal Özel­lik­le­ri­ni Kı­sa­ca An­latır mısınız? 233

Soru 33: Ha­cı Bek­taş Ve­li Ana­do­lu’ya Ne Za­man Gel­di?

Cevap: Ha­cı Bek­taş Ve­li Ana­do­lu’ya Ba­bai İs­ya­nı son­ra­sı gel­miş­tir. Ta­rih ola­rak ise tah­mi­nen 1240 yıl­la­rı olu­yor. Ba­bai is­ya­nı, Sel­çuk­lu İm­pa­ra­tor­lu­ğu’nun hak­sız­lık­la­rı­na kar­şı hal­kın bi­tip tü­ken­me­yen tep­ki­si­dir. Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin Hak­ka yü­rü­me ya­ni ve­fat ta­ri­hi ise; 1270-71 yıl­la­rı­dır.

Ba­zı kay­nak­lar ise; Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin Ba­bai is­ya­nı ön­ce­si Ana­do­lu’ya Ah­met Ye­se­vi’nin el­çi­si, der­vi­şi ola­rak gel­di­ği hat­ta kar­de­şi Men­teş’i bu olay­da kay­bet­ti­ği­ni ya­zar.

Ha­cı Bek­taş Ve­li Ana­do­lu’da, Su­lu­ca­ka­ra­hö­yük de­ni­len bu­gün­kü Ha­cı Bek­taş bel­de­si­ne ge­lir. Ora­da der­ga­hı­nın ka­pı­sı­nı tüm dün­ya in­san­lı­ğı­na açar. Bu olay­lar ve Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin ha­yat hi­ka­ye­si; Vi­la­yet­na­me ad­lı ki­tap­ta ve Ha­cı Bek­taş Ve­li Me­na­kıb­ra­me­si’nde de­tay­la­rı ile ya­zı­lı­dır.

Ha­cı Bek­taş Ve­li, Ah­met Ye­se­vi’den al­dı­ğı feyz­le Ha­cı­Bek­taş Der­ga­hı’nda yap­tık­la­rı ile ya­şa­dık­la­rı ile ve eği­tip ku­ral­laş­tır­dı­ğı dü­şün­ce ve inanç dün­ya­sı ile Ana­do­lu Ale­vi­le­ri’nin ser­çeş­me­si ol­muş­tur. O’nun sı­cak, sev­gi do­lu dün­ya­sı ölüm­süz­leş­miş, il­ke­le­ri in­san­lık için ışık ol­muş­tur. Dün ol­du­ğu gi­bi bu­gün­de sım­sı­cak in­san­lı­ğın can­lı dün­ya­sın­da ya­şa­mak­ta­dır. O, Ana­do­lu ve Dün­ya Ale­vi­le­ri’nin en bü­yük pir­le­rin­den bi­ri ol­muş­tur.

Soru 34: Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin Ale­vi­lik’te­ki Ye­ri Ne­dir?

Cevap: Ha­cı Bek­taş Ve­li, Ana­do­lu Ale­vi­li­ği­nin ku­ru­cu­su sa­yı­lır. Ha­cı Bek­taş Ve­li’den ön­ce Tür­kis­tan’dan Ana­do­lu’ya bir di­zi Ho­ra­san der­vi­şi gel­miş­tir. Ama Ale­vi­li­ği ku­rum­sal­laş­tı­ran Ha­cı Bek­taş Ve­li’dir.

Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı o yıl­lar­da mer­kez­dir. İn­san­lı­ğa ışık sa­çan bir ay­dın­lan­ma oca­ğı­dır. İs­lam için­de Hz. Ali ve Eh­li­bey­ti’nin aç­tı­ğı yo­lu ho­ca­sı Ah­met Ye­se­vi’den el ala­rak Ana­do­lu boz­kı­rı­na ta­şı­yan İs­la­mı Ana­do­lu­laş­tı­ran, İs­la­mı Türk­çe ko­nuş­tu­ran, İs­la­mın Türk­çe yo­ru­mu­nu ya­pan bir bü­yük bil­ge­dir. Ana­do­lu Ale­vi­le­ri’nin ser­çeş­me­si­dir.

O yıl­lar­da Ana­do­lu ve Bal­kan­la­rı ay­dın­lat­mak için yol­la­ra dü­şen Rum Ab­dal­la­rı ve Ba­cı­ya­nı Rum­lar bu der­ga­hın yol er­le­ri­dir.

Ana­do­lu’da or­ga­ni­zas­yon­da; “Ocak” ge­le­ne­ği var­dır. O yıl­lar­da tüm ocak­lar Ha­cı Bek­taş Der­ga­hı’na bağ­lı­dır. Yol gös­te­ri­ci pu­su­la, ku­tup­la­rın kut­bu; Ha­cı Bek­taş Ve­li’dir. Ale­vi­lik’te Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin ye­ri ta­nı­mı zor bir zir­ve­dir. Ha­cı Bek­taş Ve­li Ale­vi­li­ğin her şe­yi­dir. O Hz. Ali’nin don de­ğiş­tir­miş ha­li ola­rak Ale­vi dün­ya­sın­da an­la­şı­lır.

Soru 35: Ha­cı Bek­taş Ve­li Na­sıl İba­det Ya­pı­yor­du?

Cevap: Ha­cı Bek­taş Ve­li, 1200’lü yıl­lar­da ya­şa­mış 1271 de ise Hakk’a yü­rü­müş­tür. Ha­cı Bek­taş Ve­li’den bi­ze ka­lan en bü­yük mi­ras Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı’dır. Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin na­sıl iba­det yap­tı­ğı der­gah zi­ya­ret edil­di­ğin­de gö­rü­le­cek­tir. Der­gah­ta gi­riş av­lu­sun­dan son­ra­ki ikin­ci av­lu­da aşe­vi ve mey­da­ne­vi ya­ni ce­me­vi bu­lun­mak­ta­dır. Mey­da­ne­vin­de cem ya­pı­lır. Za­ten der­gah mey­da­ne­vi ge­zil­di­ğin­de 12 post sa­hi­bi aşe­vin­de­ki ka­ra­ka­zan­lar, cem­de ça­lı­nan bağ­la­ma ve di­ğer mü­zik alet­le­ri ile tes­lim ta­şı gi­bi ak­se­su­var­lar bir kim­li­ği an­lat­ma­ya ça­lış­mak­ta­dır.

Bü­tün bun­lar­dan ya­pı­la­cak çı­kar­sa­ma; Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı’nda cem ya­pıl­dı­ğı, cem­ler­de bağ­la­ma, ney, ke­man gi­bi mü­zik alet­le­ri­nin ne­fes­le­ri ses­len­di­rir­ken kul­la­nıl­dı­ğı ve aşe­vin­de de kur­ban­la­rın pi­şi­ri­lip ce­me ka­tı­lan cem­le­re pay edil­di­ği­dir.

Ya­ni bu­gün­kü Ale­vi­le­rin yap­tı­ğı iba­det olan ce­min Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı’nın bi­ri­cik iba­det bi­çi­mi ol­du­ğu gö­rü­le­cek­tir.

Soru 36: Ha­cı Bek­taş Der­ga­hı Av­lu­sun­da­ki Ca­mi­ye Ha­cı Bek­taş Ve­li Gi­dip Na­maz Kıl­maz mıy­dı?

Cevap: Ale­vi inanç ge­le­ne­ğin­de ca­mi­de iba­det ya­pıl­maz. Beş va­kit na­maz kı­lın­maz. Bu ge­le­ne­ğin Hz. Mu­ham­med, Hz. Ali, Ah­met Ye­se­vi ve Ha­cı Bek­taş Ve­li’de de böy­le ol­du­ğu­na ina­nı­lır.

Bu ne­den­le Ale­vi der­gah­la­rın­da ca­mi bu­lun­maz. Ce­me­vi bu­lu­nur. Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı’nda­ki ca­mi ise, Ha­cı Bek­ta­şi Ve­li’nin sağ­lı­ğın­da yok­tu. O ca­mi­nin ya­pım ta­ri­hi 1832 dir. Ca­mi, Os­man­lı Pa­di­şa­hı 2. Mah­mut’un Ye­ni­çe­ri Oca­ğı’nı kal­dır­ma­sı­nın ar­dın­dan Ha­cı Bek­taş Ve­li Der­ga­hı De­de ve Ba­ba­la­rı sür­gün edi­le­rek ora­yı Sün­ni­leş­tir­mek için ata­nan Nak­şi­ben­di Şey­hi’nin ve çev­re­si­nin iba­det­le­ri­ni yap­mak için in­şa edil­miş­tir.

Bu­gün de der­ga­ha ge­len mi­sa­fir­ler na­maz kıl­mak­ta­dır. Ale­vi­ler ca­mi­ye gi­den Sün­ni inanç­lı kar­deş­le­ri­nin inan­cı­na, iba­de­ti­ne say­gı duy­mak­ta­dır. Ama ken­di­le­ri iba­det­le­ri­ni ce­me­vin­de yap­mak­ta­dır­lar.

Ha­cı Bek­taş Ve­li’nin kıl­dı­ğı na­maz­da ce­me­vin­de cem iba­de­ti sı­ra­sın­da tüm ka­tı­lan can­lar­la bir­lik­te kı­lı­nan hal­ka na­ma­zı­dır.

Cemal Şener: Sorularla Alevilik. Pozitif Yayınları, İstanbul 2007, 237 S., ISBN 978-975-6461-52-5