|
 Yaşar Kalafat: Türk Kültürlü Halklarda Halk İnançları V-VI: Dedem Korkut Yukarı Eller. Lalezar Yayın No: 17, Ankara 2008, 324 S., ISBN 978-605-5975-05-0
|
Sözbaşı
"Türk Kültürlü Halklarda Halk İnançları V" isimli bu çalışma ile kendisinden sonraki 5 kitapla birlikte, oluşturulacak seri ile "Balkanlar'dan Uluğ Türkistan'a Türk Halk İnancları" setinde olduğu gibi, Türk kültürlü halkların ulaşılabildiği nispette halk inançlarını bulup, çıkarıp, karşılaştırmalarını yaparak, yayınlamaya devam edilecektir. Bu seti keza 10 ciltlik bir kitap serisinden oluşan " Türk Kültür Coğrafyasında Halk İnançları" seti ve onu da aynı sayıda kitaptan oluşacak olan "Türk Kültür Havzasında Kültler ve Kodlar " isimli setin izlemesi tasarlanmaktadır. Bu çalışmalar için birtakım malzeme hazırdır ve bir kısım malzemenin de temini planlanmıştır. Bir taraftan bu çalışmalar sürdürülürken, diğer taraftan, çalışmalarımızın Azerbaycan Türkiye halk inançları çalışmalarındaki yeri üzerinde durulmaktadır. Derleyip değerlendirmeğe çalıştığımız inanç malzemesinin dizin katalogunun hazırlanması, çalışmalarımızdan tekrarı, teferruatı ve konu dışı bilgileri ayıklayarak düzenlenmesi düşünülen muhtemelen 2 ciltlik "Halk İnançları" kitabının yapılması arzulanılmaktadır.
"Türk Kültürlü Halklarda Halk İnançları" isimli çalışma için 20 gün Azerbaycan'da TİKA'dan da bir miktar maddi yardım alarak inceleme yapmak gerekti. Bu edinimler şüphesiz birikimimizin üzerine yapılmış bir ilave idi. Daha önemlisi Giriş bölümünde de belirtildiği gibi meslekten dostlarımızın çok yardımını aldık. 15 ayrı halk kesimi için 25'den fazla kaynakla muhatap olduğumuz belirtilmiş olmakla beraber bu miktarın en az iki katı kadar kimse ile temasımız oldu. Sahayla ilgili yayınlara gelince belirttiğimizin iki katı yayını yeni gördük veya yeniden inceledik. Evvelce İran Afşarları ile ilgili olarak yaptığımız yayınlanmamış bir çalışmayı da, okuyucunun her iki kesimden Avşarları bir arada görmesinin yararına inandığız için kitaba ilave ettik. İleri de imkân bulabilirsek Anadolu Avşarlarının halk inançlarını da ele almayı düşünüyoruz. Türkmenler bağıntısı münasebeti ile Azerbaycan'ın dışından, Tekelerin halk inançları ile ilgili olarak yapılmış bir çalışmanın eklenmesinin Afşarlara yakışacağını düşünüp onu da aynı bölüme aldık. Bu arada amacınız, Azerbaycan halk inançları kültürünü oradan alıp onlara sunmak olamazdı. Biz tanıyıp tanıtalım için koşturuyoruz. Bunu yaparken de hangi ihtiyaç ve amaçla yaptığımızı da açıklıyoruz. Amacımızı bu kere daha detaylı ele aldık ve Giriş kısmında oldukça uzun bir şekilde izaha çalıştık Bu münasebetle de 40–50 kadar tespit / kesiti paylaşmamız gerekti. Bu bulgular çok kere sıradan hususlardı, ancak tahlilimiz için gerekli idiler. Başka hiçbir maksadımız olamaz. Azerbaycan bizim için Türkiye kadar vatandır. Diğer çalışmalarımızda olduğu gibi bu sete de bu çalışmadan başlayarak dizin koyuyoruz. İnanç dizini sanıldığından daha fazla bereket getirdi. Bu teşhis sadece bizim fikrimiz değildi. Alanla ilgili diğer araştırmacıların da katıldıkları bir husus oldu. Kısa da olsa keza bir kaynakça da bu çalışmaya ekledik. Konuyla doğrudan ilgili bulduğumuz için metin adı geçen bildirileri de ekler kısmına aldık.
* * * "Dedem Korkut-Yukarı Eller" ismini verdiğimiz bu çalışmamızın hâsılasını "Metin", "Ekler" ve "Sonuç" bölümlerinde yayına hazırladık. Bunlardan metin bölümünü "Sosyo Kültürel Yapı" ve "Halk Kültürü Verileri" başlıkları altında ele aldık. Sosyo Kültürel Yapı bölümünde nazariyemize malzeme oluşturulabilecek verileri ve nazariyemizi tartıştığımız farklı disiplinlerden ilgili aydınların görüşlerini aldık. Daha doğru bir ifade ile almaya çalıştık. Bu açıklamalara, açıklamaların bize düşündürdüklerini de ilave etmeye çalıştık. Amacımız, halkların halk kültürlerinden hareketle bölgesel ortak bir kültürel taban oluşturulmasında farklı görüşlere yer verebilmiş olmayı sağlamaktı. Bize göre bu metot küreselleşmenin karşısında yok olmamanın doğal oluşumudur. Halk Kültürü Verileri bölümünde, bizzat halktan, bu halkların kültürünü çalışmış uzmanlardan ve onların yayınlarından yararlanarak incelememizi sürdürdük. Padarlar, Lezgiler, Karaçiler, Talişler, Göronlar, Dağlılar, Karakoyunlular Avaraklar, Avarlar, Afşarlar, Hemşehriler gibi halkların halk kültürlerine dair oldukça geniş bilgi derledik. Şah Dağı Halkları Hınalık, Grızlar, Buluğlar, Haputlar, Albanların yadigârı olan ve evvelce halklarında yayın yapmış olduğumuz Udinler, İnguloylar ve ayrıca Tatlar, Hemşeriler gibi hakların halk kültürleri hakkında kısmen bilgi edinebildik. Bu arada gördük ki, Kafkas halkları kendilerine isim vermemişler, onlar isimlerini büyük ölçüde Türkçe'den almışlardır. Ayrıca Azerbaycan halklarından olmayan Türk kültür coğrafyasının aslı unsurlarından Uygurlar hakkında da birkaç kaynaktan geniş bilgi alma imkânı bulduk. Çalışmamızın sonuç bölümünde ise yapılan çalışmadan alınan hâsılayı ve varılan sonucu açıklamaya çalıştık.  |
Dr. Yaşar Kalafat İlk ve orta tahsilini 1939 yılında dünyaya geldiği Kars'da, Yüksek tahsilini 1961 – 1962 yıllarında mezun olduğu Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde zooteknist olarak yaptı. 1986-1987 Güz döneminde Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden fark derslerini vererek mezun oldu. 1987 yılında Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünden Yakın Çağ Tarihinden "Şeyh Sait" konulu 1989 yılında Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Halk Edebiyatından "Doğu Anadolu'da Eski Türk İnançlarının İzleri" konulu ve 1991 yılında Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dinler Tarihi'nden "Kuzey Azerbaycan Doğu Anadolu ve Kuzey Irak'da eski Türk Dini İzleri, Dini Folklorik Tabakalaşma" konulu mastırlar yaptı. 1992 yılında Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı'ndan "Şark Meselesi Işığında Şeyh Sait Olayı, Karakteri, Dönemindeki İç ve Dış Olaylar" konulu çalışması ile bilim doktoru ünvanını aldı. 2002 yılında KPSA'nın (Kazakistan) Fahri doktoru oldu. Irak, İran, Suriye, Türkmenistan, Tacikistan Afganistan, Özbekistan, Karakalpakistan, Kırgızistan, Kazakistan, Nahçıvan, Azerbaycan, Gürcistan, Karaçay-Çerkez, Kabartay-Balkar, Dağıstan, Kırım, Çuvaşistan, Tataristan, Başkurdıstan, Altay, Hakasya, Yunanistan, Romanya, Makedonya, Sırbistan, Dağıstan, Bulgaristan, Gagavuzeli, Kıbrıs, Dağlık Altay gibi Türk Bölgelerinde, Suudi Arabistan'da Almanya, Belçika, Avusturya, Norveç, İsveç, Hollanda’da bulundu ve buralarda alanında yaptığı çalışmaları sürdürmektedir. 1999 yılında Başbakanlıktan emekli olan Yaşar Kalafat halen ASAM'da Kafkasya Araştırmaları Masası Başkanı ve üyesi olarak çalışmaktadır. İLESAM, Folklor Araştırmaları Kurumu, Dinler Tarihi Derneği üyesidir. Avrasya, Analiz, Stratejik Analiz, Avrasya Dosyası, Jeopolitik Gündem, Ermeni Araştırmaları, Karadeniz Araştırmaları gibi yayınların Yayın Kurulu'nda görevlidir. |
Diğer çalışmalarımızda olduğu gibi bu çalışmamıza da dizin ekledik.
Çalışmamızın her safhasında Azerbaycan Bilimler Akademisi Milli Folklor Enstitüsü arşivi, kütüphanesi ve uzmanları ile yanımda oldular. Başta Enstitü müdürü dostumuz Prof. Dr. Hüseyin İsmailov'a olmak üzere Enstitünün bütün mensuplarına ve ayrıca ilk günden son güne kadar Enstitünün içinde ve dışındaki temaslarımızı sırtlayan ve sırtlatan halkbilim uzmanı dostun Ali Şamil'e o'nun asistanı İlkin Rüstemzade ve ailesine teşekkür ederiz. Her zaman olduğu gibi daima çalışmalarımızda yanımızda olan Prof. Dr. Kamil Veliyev Nerimanoğlu'na, bana Kafkas Üniversitesi'nin sosyal tesislerinden yararlanma imkânı sağlayan Sayın Rektör Doç. Dr. Ahmet Saniç'e ve diğer yardımını esirgemeyen fikir ve sanat adamlarına, evlerinde misafir etme nezaketini gösteren ev sahiplerine şükranlarımızı arz etmek istiyoruz. İçindekiler
Sözbaşı 5
Giriş 7
Metin –Sosyo Kültürel 17
Tespitler / Kesitler 9
Halk Kültürü Verileri 73
Karaçilerde Halk İnançları 75
Hemşehrilerde Halk İnançları 99
Padarlarda Halk İnançları 109
Lezgilerde Halk İnançları 127
Tatlarda Halk İnançları 143
Avşar / Afşarlarda Halk İnançları 147
İran Afşarlarında Halk İnançları 165
Tekelerde Halk İnançları 179
Avarlarda Halk İnançları 195
Uygurlarda Halk İnançları 205
Avaraklarda Halk İnançları 217
Dağlılarda Halk İnançları 223
Sahurlarda Halk İnançları 233
Talişerde Halk İnançları 239
Göranlarda Halk İnançları 263
Hınalıklılarda Halk İnançları 269
Ahtacılarda Halk İnançları 273
Karakoyunlularda Halk İnançları 281
Sonuç 289
Ekler 291
Dizin 309
Kaynaklar 315 Yaşar Kalafat: Türk Kültürlü Halklarda Halk İnançları V-VI: Dedem Korkut Yukarı Eller. Lalezar Yayın No: 17, Ankara 2008, 324 S., ISBN 978-605-5975-05-0
|
